·8 dk okuma
Quench: Ateşi Bulan, Emin Olan ve Az Suyla Söndüren Otonom Robot
Arduino UNO, üç alev sensörü, bir pompa ve kendi yazdığım Android uygulaması. Quench alev görmedikçe kıpırdamıyor; görünce tekerlekleriyle nişan alıyor, durup emin oluyor ve kısa püskürtmelerle söndürüyor. Ateş yokken masaya su boşaltan ilk sürümden buraya nasıl gelindi?
Arıza teşhisi
Bluetooth kopmasını 60 kare/sn videoyla bulmak
Su püskürtünce bağlantı kopuyordu. Videoyu kare kare inceleyince HC-06'nın LED'inin röle çektiği karede söndüğü görüldü: kopan bağlantı değil, modülün beslemesiydi.
Röle tıkı 4,45 sn · LED sönük 4,47 sn · Arduino resetlenmiyor
Çözüm: pompaya ayrı pil + HC-06'ya 1N5819 diyot ve 1000 µF tamponlu besleme.
Görev künyesi
- Beyin
- Arduino UNO · tek dosya, ek kütüphane yok · flash %75, RAM %52
- Algılama
- 3 alev sensörü (sol, orta, sağ) · saniyede 1000 okuma → % yoğunluk ve YOK/UZAK/ORTA/YAKIN
- Söndürme
- Röleli 3–6 V pompa, servoya bağlı hortum · 0,5 sn püskürtme, alev başına en fazla 4
- Sürüş
- 4 mecanum tekerlek, L298N ile sol/sağ taraf sürüşü · nişan tekerleklerle alınıyor
- Kontrol
- HC-06 Bluetooth · kendi yazdığım Android uygulaması ve satır protokolü
- Durum
- I2C 2x16 LCD · su seviyesi (sensör + tahmin) · 5V gerilim izleme
Görev günlüğü
Projedeki her değişiklik buraya tarihiyle eklenir; en yenisi en üstte.
- Site
Proje sayfası yayında: robotun fotoğrafları, sürüm geçmişi, durum makinesi, simülasyon sonuçları ve Bluetooth teşhisi. Robot bitmek üzere.
- Donanım
Bluetooth kopmasının kökü bulundu: 60 kare/sn videoda HC-06'nın LED'i röle çektiği karede sönüyor, Arduino çalışmaya devam ediyor. Pompaya ayrı pil ve HC-06'ya 1N5819 + 1000 µF tamponlu besleme; kod değişmedi.
- Otonom
Robot alev görmedikçe hiç kıpırdamıyor (İZLEME). Hortum sabit, nişan tekerleklerle; birden fazla alev, görüş alanından çıkan alevi yerinde dönerek bulma, 0,5 sn'lik kısa püskürtmeler ve pompa süresinden su seviyesi tahmini. Uygulama v3.2.
- Güvenlik
Ateş yokken su sıkma hatası çözüldü: açılış her zaman BEKLE'de, kararlar yalnızca motorlar dururken, 5V dalgalanırken okunanlar atılıyor, sıkmadan önce 0,7 sn doğrulama. Saniyede 1000 okumayla alev yakınlığı, Kuru test, yeni uygulama (Kontrol / Ekran / Kayıtlar).
Görüntü kayıtları
Robot
Sıradaki adımlar
- Ayrı pilli pompa düzeltmesini sahada ölçerek doğrulamak (LED kontrolü ve p testi)
- Analog çıkışlı sensörlerle santimetre cinsinden alev mesafesi
Teknik rapor
Mimari, donanım ve yazılım ayrıntıları.
Giriş: Yangın söndürmek kolay, ateş yokken söndürmemek zor
Bir alev sensörü, bir röle ve bir pompa ile "ateşi görünce su sık" diyen bir robot bir öğleden sonrada yapılabilir. Zor olan, o robotun ateş yokken su sıkmaması, Bluetooth koptuğunda durması ve aynı alevi gereksiz yere sırılsıklam etmemesi. Quench (SMT-22 istasyonundaki adıyla ALEV-1) tam olarak bu sorunlarla uğraşırken büyüdü.
Robot henüz bitmedi ama son aşamada. Bugün 4 sürüm ve bir donanım düzeltmesinin ardından şu şekilde çalışıyor: otonom modda olduğu yerde bekliyor; üç alev sensöründen biri alev görünce hortumu tekerlekleriyle alevin karşısına getiriyor, yaklaşıyor, durup alevin gerçek olduğunu doğruluyor ve pompayı kısa püskürtmelerle çalıştırıyor. Söndürdükten sonra başka alev varsa ona gidiyor.
🔧 Donanım
| Parça | Görevi |
|---|---|
| Arduino UNO | Tüm karar mantığı; tek .ino dosyası, ek kütüphane yok |
| L298N + 4 motor, mecanum tekerlek | Sol ve sağ taraf ayrı sürülüyor; dönüş ve nişan alma |
| 3 × alev sensörü (LM393, DO) | SOL ~20° sola, ORTA düz ileri, SAĞ ~20° sağa |
| Servo + hortum | Hortumu taşır; otonomda sabit, sadece manuelde hareket eder |
| Röle + 3–6 V pompa | Su püskürtme |
| HC-06 Bluetooth | Telefonla haberleşme (9600 baud) |
| I2C 2x16 LCD | Mod, su seviyesi, alev yakınlığı, 5V |
| Su seviye sensörü | Deponun üst kısmında; sadece ölçüm anında beslenir |
| 2 × 18650 (7,4 V) | Ana batarya; 5V iki ayrı hatta dağıtılıyor |
Kod Arduino UNO'ya uyarısız sığıyor: flash %75, RAM %52. Servo sinyali Timer1 donanımıyla, alev örneklemesi Timer2 ile üretiliyor; LCD sürücüsü dosyanın içine gömülü. Metinler RAM'de değil flash'ta tutuluyor.
🔥 Sadece "var/yok" diyen sensörden yakınlık çıkarmak
Kullandığım alev sensörlerinde yalnızca dijital çıkış var: kart üstündeki karşılaştırıcı, kızılötesi ışık trimpotla ayarlanan eşiği geçince 1, geçmezse 0 veriyor. Tek bir okuma gerçekten sadece "var" ya da "yok" demek.
Ama alev titrer. Uzaktaki bir alev eşiği arada bir geçer, yakındaki alev sürekli geçer. Bu yüzden kod her sensörü saniyede 1000 kez okuyor ve son yarım saniyede yüzde kaç "alev" dediğini hesaplıyor: uzak alev %20–60, yakın alev %90–100 civarında. ORTA sensörün trimpotu bilerek az hassas (~25 cm) ayarlandı; ORTA'nın yüksek yüzde vermesi "söndürme mesafesindeyim" demek. Buradan YOK / UZAK / ORTA / YAKIN göstergesi çıkıyor ve hem LCD'de hem uygulamadaki radar panelinde görünüyor.
🧠 Durum makinesi
Robotun bütün davranışı açık bir durum makinesi. Açılış her zaman BEKLE; otonoma yalnızca uygulamadan geçiliyor.
uygulamadan OTONOM (3 sn geri sayım)
┌───────┐ ───────────────────────────────▶ ┌──────────┐
│ BEKLE │ │ İZLEME │ robot ve servo hareketsiz
└───────┘ ◀── ACİL DUR / BEKLE (her yerden) └────┬─────┘
│ 2 bakışta bir sensör ≥ %25
▼
┌────────┐ alev kayboldu ┌──────────┐
│ ARAMA │ ◀─────────────────────────────── │ YAKLAŞMA │ SOL/SAĞ dengesiyle tekerlekten nişan
└───┬────┘ ───────────────────────────────▶ └────┬─────┘
│ alev bulundu │ ORTA ≥ %60
│ ▼
│ ┌────────────┐
│ │ DOĞRULAMA │ 0,7 sn, ölçümlerin %75'i
│ └────┬───────┘
│ ▼
│ ┌────────┐ alev < %25 ┌───────────┐ 4 denemede sönmedi
└───── │ SÖNDÜ │ ◀─────────────────── │ SÖNDÜRME │ ─────────────▶ ALARM
hatırlanan └────────┘ └───────────┘
alev varsa 0,5 sn su + 0,8 sn kontrol
- İZLEME: Tekerlekler ve servo durur, robot her 0,3 sn'de sensörlere bakar. Alev görmedikçe hiçbir şey yapmaz.
- YAKLAŞMA: Hortum sabit olduğu için nişanı tekerlekler alır. SOL ile SAĞ'ın yüzdeleri karşılaştırılır; fark büyükse o tarafa dönülür, değilse ileri adım atılır. ORTA görmezken iki yan da güçlü görüyorsa iki ayrı alev vardır: robot arada düz gitmek yerine birine döner ve diğerinin yönünü hatırlar (en fazla 4).
- DOĞRULAMA: Yanlış alarmın son kapısı. Robot durur ve 0,7 sn boyunca ölçümlerin %75'inde ORTA ≥ %60 ve SOL ≈ SAĞ mı diye bakar. SOL ile SAĞ farklıysa alev tam karşıda değildir: tek taraf tekerlekleriyle birkaç derecelik dönüş yapılır.
- SÖNDÜRME: 0,5 sn su, ardından pompa kapalıyken 0,8 sn kontrol. Alev hâlâ yanıyorsa hizalama düzeltilir ya da hortum tekerleklerle biraz sola, sonra sağa çevrilip tekrar denenir. Alev başına en fazla 4 püskürtme (toplam 2 sn su).
- SÖNDÜ → sıradaki alev: 2 sn sonra sensörlere bakılır. Başka alev görünüyorsa ona gidilir; görünmüyor ama hatırlanan bir yön varsa robot o tarafa doğru yerinde yavaşça döner (80 ms dönüş, 0,3 sn bakış). Bir tur dönüp bir şey bulamazsa İZLEME'ye döner.
💧 "Ateş yokken neden masaya su boşalttı?"
İlk sürümlerin en can sıkıcı hatası buydu. Sebep yazılımda değil, güç hattındaydı ve yazılım onu büyütüyordu:
- Pompa ya da motorlar kalkınca Arduino'nun 5V'u bir anlığına çöküyordu.
- Bu sırada alev sensörlerinin karşılaştırıcıları üçünde birden "1" veriyordu: Seri Monitördeki meşhur "hepsi 1" durumu.
- Gerilim daha da düşünce Arduino yeniden başlıyor, eski kod açılışta doğrudan otonoma giriyor, gürültüyü ateş sanıp 8'er saniyelik püskürtmeler yapıyordu.
v3'te bu zincirin her halkası ayrı ayrı kırıldı:
- Güvenli açılış: Robot her zaman BEKLE'de açılıyor. Güç düşüp Arduino yeniden başlasa bile kendiliğinden hareket etmiyor, su sıkmıyor; uygulamaya "robot yeniden başladı" uyarısı gidiyor.
- Dur, bak, git: Kararlar yalnızca motorlar, pompa ve servo dururken alınan ölçümlerle veriliyor.
- 5V izleme: Arduino'nun beslemesi dahili referansla sürekli ölçülüyor; gerilim dalgalanırken okunan değerler çöpe atılıyor. Pompa çalışırken 5V %14'ten fazla ve 0,25 sn'den uzun çökerse pompa kesiliyor.
- Doğrulama ve kısa püskürtme: Su sıkmadan önce 0,7 sn doğrulama; uzun püskürtme yerine kısa darbeler.
- Kuru test: Otonomu masayı ıslatmadan denemek için pompasız mod.
📡 Bluetooth kopmasını videoyla bulmak (v4.1)
Yazılım düzeldikten sonra bir sorun kaldı: su püskürtünce Bluetooth kopuyordu. Uygulama bunu birkaç saniye sonra gösterdiği için kopma "püskürtmeden sonra" oluyormuş gibi görünüyordu.
Çözüm bir videoda saklıydı. 60 kare/sn çekilen videoyu kare kare inceleyince:
- Röle tıkı seste 4,45 sn'de, HC-06'nın LED'i 4,47 sn'de sönüyor; yani röle çektiği karede.
- LED pompa çalıştığı sürece sönük kalıyor, pompa durunca hızlı yanıp sönmeye başlıyor: modül yeniden açılmış, telefonla bağlantısı yok.
- Arduino ise çalışmaya devam ediyor; yeniden başlatma sayacı değişmiyor.
Yani kopan bağlantı değil, HC-06'nın beslemesiydi. Pompa robotla aynı bataryadan ve aynı topraktan beslendiği için kalkış akımı ve motor fırçalarının kıvılcımları HC-06'ya ulaşıp modülü yeniden başlatıyordu. Telefon bunu Android'in bağlantı zaman aşımı yüzünden ~5 sn sonra fark ediyordu. Pompanın tuş basılıyken yarım saniye çalışıp durması da aynı sebepten: HC-06 kapanınca "pompa açık" komutları gelmiyor, robot da güvenlik için pompayı kesiyordu.
Kesin çözüm donanımda:
- Pompaya ayrı pil: Röle kontağı pompa devresini robottan tamamen ayırıyor; pompa akımı robotun bataryasından, toprağından ve 5V hatlarından hiç geçmiyor.
- HC-06'ya tamponlu besleme: Arduino 5V → 1N5819 diyot → HC-06, uçlarında 1000 µF + 100 nF. Diyot, gerilim düşünce kondansatörün geri boşalmasını engelliyor; kondansatör modülü kısa darbelerde ~25 ms ayakta tutuyor.
Doğrulamak için test koduna p testi eklendi: pompayı 5 kez 0,5 sn çalıştırıp her seferinde 5V'un ne kadar düştüğünü ve Bluetooth'un kopup kopmadığını yazıyor, sonunda sebebin 5V çöküşü mü yoksa parazit mi olduğunu söylüyor.
💧 Su seviyesi: sensör + tahmin
Hazır su seviye sensörü yalnızca ~4 cm ölçebiliyor ve deponun üst kısmında duruyor. Dibe yetişmediği için eski sürümler su varken "depo boş" diyordu. v4'te yaklaşım değişti:
- Sensör ıslakken seviye sensörden okunuyor.
- Sensör kuruyunca "su seviyesi azalıyor" uyarısı veriliyor ve seviye pompanın toplam çalışma süresinden tahmin ediliyor: dolu depo, test koduyla ölçülen sürede bitiyor.
- Tahmin %20'nin altına inince "su seviyesi düşük" uyarısı geliyor. Su seviyesi hiçbir modda pompayı engellemiyor.
- Tahmin EEPROM'a kaydediliyor; robot kapanıp açılınca kaldığı yerden devam ediyor. Depo doldurulunca sensör ıslanıyor ve seviye kendiliğinden düzeliyor.
Sensör sürekli değil, yalnızca ölçüm anında D10 pininden besleniyor.
📱 Android uygulaması ve protokol
Robotu yöneten Android uygulamasını da kendim yazdım (Java, ek kütüphane yok). Üç sekme var:
- Kontrol: BEKLE / MANUEL / OTONOM seçici, ACİL DUR, durum ışığı, su deposu göstergesi, alev sensörleri radarı, yuvarlak yön tuşu ve SU PÜSKÜRT.
- Ekran: LCD'nin iki satırına ne yazılacağı (mod, su, alev yönü, 5V, sabit ya da kayan yazı).
- Kayıtlar: En düşük gerilim, yeniden bağlanma ve yeniden başlatma sayıları.
Haberleşme basit bir satır protokolü: telefon her zaman sorar, robot sadece cevap verir. M:A otonom, X acil dur, D:F ileri, P:1 pompa gibi komutlara robot tek satırlık bir durumla cevap veriyor:
S:<durum>,<alarm>,<pompa>,<su%>,<servo>,<püskürtme>,<sol%>,<orta%>,<sağ%>,<yakınlık>,<5V mV>,<en düşük 5V>,<yeniden başlama>,<bayrak>
Güvenlik kuralı protokolün içine gömülü: manuel sürüş ve pompa komutları yalnızca 0,5 sn geçerli. Bağlantı koparsa robot ve pompa yarım saniye içinde kendiliğinden duruyor; uygulama da kopan bağlantıya otomatik yeniden bağlanıyor.
🧪 Bilgisayarda simülasyonla test
Ana kod, hiç değiştirilmeden bilgisayarda sanal bir robotla çalıştırılarak test edildi. Sanal robotta motorların kalkış gecikmesi, titreyen alevler, motor ve pompa gürültüsü, 5V düşüşleri, pompa, hortum, servo, LCD ve telefon vardı. Suyun alevi söndürmesi için hortumun alevin ±10°'sine bakması gerekiyordu.
| Senaryo | Sonuç |
|---|---|
| Otonom, ortamda ateş yok, gürültü + 5V düşüşleri, 300 sn | Robot hiç hareket etmedi, pompa bir kez bile çalışmadı |
| Tek alev, görüş alanında 54 konum (−70°…+70°, 0,4–1,0 m) | 54/54 söndü; ortanca 15 sn, isabet hatası ortanca 1,2° |
| Aynı 54 konum, daha dar tolerans (±6°) | 54/54 söndü, en kötü isabet hatası 4,5° |
| İki ve üç alev, biri söndürülürken diğeri görüş alanından çıkıyor | 24/24'te hepsi söndü; kaybolan alev yerinde dönülerek bulundu |
| ~25 cm arayla yan yana iki alev | 8 denemenin 6'sında ikisi de söndü; 2'sinde alarmla durdu |
| Manuelde pompa ve sürüş basılıyken Bluetooth koptu | Pompa ve motorlar 0,5 sn içinde kendiliğinden durdu |
| Pompa çalışırken güç düştü, Arduino yeniden başladı, önünde alev | BEKLE'de açıldı, hiçbir şey çalışmadı, uyarı uygulamaya gitti |
Simülasyonun en değerli yanı, başarısız olan senaryoları da göstermesiydi: birbirine çok yakın iki alev, iki sensöre tek alev gibi görünebiliyor. Bu bir yazılım hatası değil, dijital çıkışlı sensörün sınırı.
🛠️ Test kodu
Robota ana koddan önce yüklenen ayrı bir DonanimTest.ino var. Seri Monitörden tek harfle her parçayı ayrı ayrı deniyor: motorlar ve her iki tarafın yönü, servo, pompa, alev sensörlerinin yüzdeleri, LCD, su sensörü kalibrasyonu, Bluetooth, deponun kaç saniyede boşaldığı (d), güç testi (g) ve pompa + Bluetooth testi (p). Bir sorun çıktığında "neresi?" sorusunu tahminle değil ölçümle cevaplamak için.
🎯 Sonuç
Quench bana en çok şunu öğretti: gömülü bir sistemde "yazılım hatası" gibi görünen şeylerin çoğu aslında güç hattında başlıyor. Ateş yokken su sıkan robotun sorunu alev algoritması değil, çöken 5V'du; kopan Bluetooth'un sorunu menzil değil, pompanın kalkış akımıydı. Yazılım bu hataları sınırlayabiliyor ama kökü bulmak için ölçmek, bazen de videoyu kare kare izlemek gerekiyor.
Proje hâlâ gelişiyor; güncel durum bu sayfanın üstündeki görev günlüğünde.
⚠️ Quench bir eğitim projesidir, gerçek bir yangın söndürme sistemi değildir. Testler yetişkin gözetiminde, yanmaz bir zeminde, küçük bir mumla ve yakında bir kap suyla yapılmalıdır.